Biến trở là một linh kiện được sử dụng trong các mạch điện để điều chỉnh hoạt động của mạnh điện theo ý muốn. Có thể các bạn cũng được học qua, đọc qua về khái niệm lúc còn học Vật Lý ở trường, vậy không biết các bạn đã thực sự hiểu được ứng dụng của biến trở dùng để làm gì? Vậy thì cùng Bazo đi tìm hiểu rõ hơn về loại linh kiện này qua bài viết dưới đây nhé!

Biến trở là gì?

Biến trở là gì?

Biến trở (Variable Resistor) là các thiết bị, linh kiện có điện trở thuần có thể tùy biến, biến đổi được theo ý muốn. Chúng có thể được sử dụng trong các mạch điện để điều chỉnh hoạt động của mạch điện.

Có thể hiểu đơn giản biến trở là một bộ chuyển đổi trở điện bởi nó hoạt động bằng cách trượt trên một phần tử điện trở. Khi chỉ có hai cực, thì thiết bị này sẽ tiếp tục hoạt động như một biến trở thông thường. Và còn khi sử dụng ba cực nó còn được sử dụng như một bộ chia, lúc này biến trở sẽ được gọi là một bộ chiết áp.

Bạn cũng có thể thay đổi điện trở của thiết bị bằng cách thay đổi chiều dài của dây dẫn điện trong thiết bị, hoặc bằng một số tác động khác như: thay đổi nhiệt độ, cường độ ánh sáng hay bức xạ điện từ, …

Xem thêm: 

Biến Tần Là Gì?

Ký hiệu của điện trở

Biến trở cũng khá đa dạng ở nhiều kiểu ký hiệu trong sơ đồ mạnh điện, điển hình như hình chữ nhật hoạt đường ziczac có mũi tên chéo lên hay hình chữ nhật có mũi tên hướng xuống hình chữ nhật, …

Ký hiệu của biến trởNgoài ra, ký hiệu của biến trở còn thể hiện vai trò, chức năng và mục đích riêng của từng loại. 

Đơn vị của biến trở

Biến trở có đơn vị là Ohm (Ω). Tên này được đặt theo tên của nhà vật lý học người Đức – Georg Simon Ohm, người đã tìm và nghiên cứu ra đơn vị này.

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của biến trở

Cấu tạo

Biến trở có cấu tạo khá đơn giản, thông thường trong mạch của chúng có 3 chân để kết nối với mạch điện. Với 2 chân dùng để đấu vào mạch điện và còn chân chốt còn lại dùng để thay đổi điện trở trong khoảng cho phép ghi trên biến trở. Bộ phận chính của biến trở thường được cấu tạo từ các cuộn dây làm bằng hợp kim.

 Cấu tạo của biến trở

Trên biến trở thường sẽ có núm vặn để điều chỉnh, với chức năng này sẽ cho phép chúng ta tùy chỉnh từng mức điện trở phù hợp để thay đổi hoạt động trong mạch điện. Bằng cách thay đổi điện trở, chúng ta sẽ dễ dàng thay đổi dòng điện chạy trong mạch theo mong muốn của chúng ta.

Nếu nhìn từ bên ngoài, có thể dễ dàng thấy linh kiện này thường có ba thành phần chính:

  • Cuộn dây: được làm bằng hợp kim có điện trở suất lớn
  • Con chạy/ chân chạy: cho khả năng chạy dọc cuộn dây để làm thay đổi giá trị trở kháng.
  • Chân ngõ ra: gồm có 3 chân (3 cực), trong số ba cực này, có hai cực được cố định ở đầu của điện trở.

Các cực ở này được làm bằng kim loại. Cực còn lại là một cực di chuyển và thường được gọi là cần gạt. Vị trí của cần gạt này trên dải điện trở sẽ quyết định giá trị của biến trở.

Vật liệu để cấu thành lên biến trở là các vật liệu có trở kháng như:

  • Carbon (còn gọi là biến trở than): là phổ biến nhất được cấu tạo từ các hạt carbon.
  • Dây cuốn nichrome: thường chỉ sử dụng trong các ứng dụng công suất cao, cần tuổi thọ cao và chính xác (độ phân giải có hạn).
  • Nhựa dẫn điện: được sử dụng trong các ứng dụng âm thanh cao. Tuy nhiên, loại này thường ít được ứng dụng vì mức độ tốn kém và chỉ có thể sử dụng trong các ứng dụng công suất thấp.
  • Cermet: là loại vật liệu rất ổn định nhất, có hệ số nhiệt độ thấp và khả năng chịu nhiệt độ cao. Tuy nhiên lại có tuổi thọ ngắn và rất đắt.

Nguyên lý hoạt động

Nguyên lý hoạt động của loại linh kiện này chủ yếu là các dây dẫn được tách rời dài ngắn khác nhau tạo nên điện trở. Trên các thiết bị sẽ có vi mạch điều khiển hoặc các núm vặn để người dùng có thể dễ dàng điều chỉnh, thay đổi dòng điện. Khi thực hiện điều khiển các núm vặn các mạch kín sẽ dẫn đến thay đổi chiều dài dây dẫn khiến điện trở trong mạch thay đổi theo.

Thông thường thì khi thiết kế các mạch điện từ luôn có một khoảng sai số nhất định, chính vì vậy mà để điều chỉnh mạch điện thì người dùng cẩn phải sử dụng biến trở. Lúc này, nó sẽ vai trò phân áp, phân dòng trong mạch.

Phân loại 

Biến trở cũng rất đa dạng ở nhiều loại khác nhau, tùy vào mục đích sử dụng của mỗi người mà lựa chọn loại biến trở phù hợp để có thể dễ dàng điều chỉnh giá trị điện trở suất để có thể kiểm soát điện áp cũng như giá trị của dòng điện.

Mỗi loại biến trở cho những giá trị điện trở đầu ra là khác nhau. Chúng phụ thuộc vào vị trí của cực chạy trên dải điện trở, ở giữa hai cực cố định của biến trở sẽ được đặt một dải điện trở, cực thứ ba di động sẽ di chuyển trên dải điện trở đó. Do đó mà chúng ta có thể điều chỉnh giá trị điện trở suất để kiểm soát điện áp cũng như dòng điện.

Trở kháng của vật liệu sẽ tỷ lệ thuận với chiều dài của vật liệu đó nên sẽ có thể làm biến động dòng điện. Từ đó mà khi chúng ta thay đổi vị trí của cực thứ 3 trên dải điện trở cũng có nghĩa là thay đổi chiều dài vật liệu từ đó dẫn tới các thay đổi giá trị của điện trở trong mạch.

Trên thị trường ngày nay, biến trở được chia làm bốn loại chính:

  • Biến trở than.
  • Biến trở tay quay.
  • Biến trở con chạy.
  • Biến trở dây cuốn.

Biến trở dùng để làm gì?

Ngày nay, biến trở được ứng dụng và sử dụng rộng rãi trong đời sống còn người như:

  • Các loại biến trở 6 chân được sử dụng làm chiết áp loa trong khuếch đại âm thanh và điều chỉnh âm lượng lớn nhỏ bằng các Volume để nghe nhạc hoặc dàn trong karaoke gia đình.
  • Biến trở 3 chân được dùng làm chiết áp điều khiển bóng đèn hoặc tốc độ quạt.
  • Trong công nghiệp, biến trở kết hợp với một bộ chuyển đổi biến trở được để thay thế cho thiết bị hư hỏng giúp hệ thống sẽ hoạt động tạm thời cho đến khí thiết bị được sửa chữa xong.

Bài viết trên đây là kiến thức, thông tin cơ bản về loại linh kiện vật lý này cũng như lý giải câu hỏi biến trở dùng để làm gì. Hy vọng bài viết hữu ích với bạn đọc. Theo dõi Bazo để cập nhật và tìm đọc những bài viết, tin tức khác nhé! 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *